Bạn gõ "sách luyện trí nhớ" lên một sàn thương mại điện tử và lập tức bị dội bom: hàng trăm tựa, bìa nào cũng hứa "siêu trí nhớ", "nhớ mọi thứ chỉ sau 7 ngày", "trí nhớ chụp ảnh trong tầm tay". Bạn phân vân, thêm vào giỏ một cuốn bìa đẹp nhất, rồi… cuốn đó nằm im trên kệ ba tháng.
Tôi viết bài này không phải để giới thiệu một cuốn cụ thể, mà để đưa bạn thứ giá trị hơn: một bộ tiêu chí để tự chọn, và một cách đọc để cuốn sách thật sự đổi được điều gì đó. Vì như mọi khoản đầu tư, cuốn sách rẻ nhất là cuốn bạn dùng được, không phải cuốn bạn mua được.
Trước hết: một cuốn sách trung thực hứa điều gì?
Đây là tiêu chí lọc đầu tiên, và nó cũng là một bộ lọc đạo đức. Một cuốn sách luyện trí nhớ tử tế dạy bạn các kỹ thuật để cải thiện trí nhớ — nó KHÔNG dạy bạn "chụp ảnh bằng não" (nguồn: photographic_memory_books.TXT).
Tài liệu nhắc lại thẳng thắn điều tôi đã trình bày ở [[blog-012-su-that-tri-nho-chup-anh]]: hiện tượng kiểu eidetic (nhìn ảnh rồi tái hiện trong vài phút) chủ yếu thấy ở trẻ em và không tìm thấy ở người trưởng thành. Vậy nên:
Tiêu chí lọc số 1: nếu một cuốn sách hứa cho bạn "trí nhớ chụp ảnh thật sự", "nhớ tuyệt đối", "không bao giờ quên" — hãy cảnh giác. Nó đang bán cho bạn một huyền thoại. Cuốn đáng tin sẽ nói về kỹ thuật và luyện tập, và sẽ trung thực về giới hạn.
Tôi đánh giá một cuốn sách giống cách tôi đánh giá một nhà cung cấp: kẻ hứa hẹn quá mức thường là kẻ đáng ngờ nhất. Người đáng tin nói rõ cả cái họ làm được lẫn cái họ không.
Tiêu chí 2 — Sách có dạy nền tảng: lặp lại và liên kết không?
Một cuốn sách tốt, dù trình bày kiểu gì, cũng phải đứng trên hai chân nền tảng: lặp lại và liên kết (nguồn: photographic_memory_books.TXT).
Tài liệu đưa một ví dụ rất đời: trẻ con học bảng chữ cái bằng bài hát — vui hơn và dính hơn nhiều so với đọc lặp khô khan. Đó chính là lặp lại (hát đi hát lại) cộng với liên kết (gắn chữ cái vào giai điệu). Nếu một cuốn sách dạy kỹ thuật mà bạn lần ra được gốc của nó vẫn là lặp lại + liên kết, đó là dấu hiệu nó đứng trên nền vững (xem hệ thống C-A-R ở [[blog-001-ba-dinh-luat-car]]).
Áp dụng: lật mục lục một cuốn sách trước khi mua. Nếu nó dạy các kỹ thuật cụ thể, có ví dụ, và quy được về những nguyên lý nền như lặp lại — liên kết — hình ảnh hóa, đó là cuốn đáng tiền. Nếu nó toàn lời hứa và động lực mà không có kỹ thuật thực hành, hãy bỏ qua.
Tiêu chí 3 — Chấp nhận sự thật: không có cuốn "một cỡ vừa tất cả"
Đây là tiêu chí mà tôi thấy nhiều người bỏ qua nhất, và cũng là lý do nhiều người mua sách rồi thất vọng.
Tài liệu nói rất thật: người viết sách thường chỉ chia sẻ những gì hợp với chính họ — và không có cuốn nào "một cỡ vừa cho tất cả mọi người" (nguồn: photographic_memory_books.TXT). Một kỹ thuật giúp tác giả nhớ tốt chưa chắc hợp cách đầu óc bạn vận hành.
Hệ quả thực tế, và đây cũng là khuyến nghị của tài liệu: bạn nên thử nhiều cuốn / nhiều cách, rồi điều chỉnh theo nhu cầu cá nhân của mình. Tôi nhìn việc này như xây hệ thống vận hành cho riêng doanh nghiệp mình: bạn tham khảo nhiều mô hình, nhưng cuối cùng phải hiệu chỉnh về đúng đặc thù của mình mới chạy được. (Đây là tinh thần hiệu chỉnh cá nhân tôi đã nói trong [[blog-015-chuong-trinh-luyen-tri-nho-hinh-anh]].)
Áp dụng: đừng kỳ vọng một cuốn sách giải quyết tất cả. Hãy xem mỗi cuốn là một nguồn ý tưởng; nhặt cái hợp, bỏ cái không hợp, và tự ráp thành cách của riêng bạn. Đó không phải là "đọc thất bại" — đó chính là đọc đúng.
Cách đọc một cuốn sách trí nhớ để nó thật sự đổi điều gì đó
Mua sách là phần dễ. Phần khó — và phần quyết định — là đọc sao cho có kết quả. Vài nguyên tắc tôi rút ra, hợp với tinh thần tài liệu:
- Đọc kèm thực hành ngay. Một kỹ thuật trí nhớ chỉ "vào" khi bạn dùng nó, không phải khi bạn đọc về nó. Đọc một kỹ thuật, gấp sách lại, thử ngay với một thứ thật trong ngày của bạn.
- Đọc để hiểu, đừng đọc để nhồi. Chính cuốn sách trí nhớ cũng cần được học chứ không học vẹt — đúng nguyên tắc học-để-nhớ.
- Đọc đều, từng phần nhỏ. Một chương kỹ thuật mỗi vài ngày, luyện cho thấm, hơn là nuốt cả cuốn trong một buổi rồi quên.
Một cảnh báo cần nói thẳng: "thuốc / thực phẩm tăng trí nhớ"
Phần này tôi đặt riêng vì nó chạm sức khỏe của bạn. Tài liệu có nhắc đến việc tồn tại các loại "thuốc / thực phẩm bổ trợ hứa tăng cường trí nhớ" — và nói rõ rằng tác dụng không giống nhau ở mỗi người, cần thận trọng (nguồn: photographic_memory_books.TXT).
Tôi nói thẳng hơn một bước, vì đây là chủ đề ảnh hưởng sức khỏe: đừng tự ý dùng bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm chức năng nào chỉ vì một cuốn sách hay một quảng cáo nói nó "tăng trí nhớ". Bài blog này, và bản thân các cuốn sách kỹ thuật, nói về phương pháp học tập — không phải về dược phẩm. Nếu bạn cân nhắc dùng bất cứ chất bổ trợ nào, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, vì chúng có thể tương tác thuốc hoặc không phù hợp với tình trạng của bạn.
Một ranh giới cần nói rõ
Việc hay quên vặt là bình thường và cải thiện được bằng kỹ thuật trong sách. Nhưng nếu bạn nhận thấy trí nhớ suy giảm rõ rệt, đột ngột, hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, thì không cuốn sách nào thay thế được việc gặp bác sĩ chuyên khoa. Sách luyện trí nhớ là công cụ học tập, không phải tài liệu chẩn đoán hay điều trị y tế.
Bắt đầu từ đâu hôm nay
Trước khi mua bất cứ cuốn nào, làm một việc nhỏ: viết ra một mục tiêu cụ thể — bạn muốn nhớ tốt hơn cái gì (tên người? con số? nội dung học?). Rồi chọn cuốn nào nói trực tiếp đến mục tiêu đó, dạy kỹ thuật thật, và trung thực về giới hạn. Mua đúng cuốn cho đúng việc, đọc kèm thực hành — đó là cách một khoản đầu tư nhỏ sinh lời.
Khi đã chọn được sách và muốn ráp mọi thứ thành một lộ trình luyện trọn vẹn, hãy đọc [[blog-021-lo-trinh-30-ngay-luyen-tri-nho]].
Nếu bạn muốn một bộ khởi động nhanh, tôi đã tổng hợp 3 mẹo cải thiện trí nhớ trong 7 phút thành một tài liệu ngắn — [nhận tại đây]. (→ liên kết tới mồi/lead magnet)